Vrede op aarde??

Als je aan Bethlehem denkt, denk je aan het christelijk geloof, Jezus, vrede op aarde, de andere wang, kortom: een rustig vredelievend plaatsje.

Nu ik hier een tijdje ben zie ik heel goed het dubbele gezicht van Bethlehem, aan de ene kant heb je het beeld van de vredesduif. Het barst hier van de christelijke organisaties, vredesorganisaties, culturele centra's en ga zo maar door. Busladingen toeristen komen elke dag door het checkpoint om de geboortekerk te bezoeken en de plek te zoenen waar Jezus zou zijn geboren.

Aan de andere kant heb je het beeld van het verzet. Het barst hier namelijk ook van de vlaggen, (PA) militairen, protest uitingen, graffiti, allemaal uitingen van de Palestijnse strijd.

Dit is het beeld wat dezelfde toeristen niet of amper te zien krijgen. Ze komen met de bus via het checkpoint, waar ze (zonodig) gewaarschuwd worden meteen dezelfde dag weer terug te keren en niet in Palestijns gebied te verblijven omdat het zo gevaarlijk is. Ze gaan de bus uit, bezoeken de kerk, kopen eventueel nog een souvenirtje onderweg, maar gaan dan linea recta de bus weer in en verlaten de bezette gebieden zonder waarschijnlijk ook maar 1 Palestijn ontmoet of gesproken te hebben.

De muur zien ze waarschijnlijk alleen bij het in en uitgaan van het gebied, maar ik betwijfel of de meeste toeristen de muur echt zien, zoals die is... Hoeveel mensen zouden werkelijk de moeite doen om te realiseren wat deze muur betekent voor de mensen in Bethlehem en de rest van de Westbank? De meesten zullen geen moeite doen om de verhalen te horen van mensen waarvan het leven verwoest is door de komst van de muur.

Dezelfde muur heeft de afstand tussen de toerist en de Palestijnse bevolking vergroot. Voor de komst van de muur had Bethlehem een redelijk goed lopende toeristische sector. Sinds de bouw van de muur blijven de hotels leeg. Behalve de christelijke attracties zien de toeristen erg weinig van Bethlehem en het gemoedelijke Palestijnse leven hier. De muur en de bezetting hebben het toerisme (en dus een van de belangrijkste inkomstenbronnen hier!) hier zo goed als de nek om gedaan. Economisch gezien is de situatie erg slecht hier. Veel mensen zijn werkeloos geraakt omdat ze voor de bouw van de muur in Jeruzalem werkten en nu geen vergunning kunnen krijgen om naar Jeruzalem te gaan. De wanhoop hier is goed merkbaar, ik zou zelfs durven zeggen beter voelbaar dan in Ramallah. Ramallah is dan ook nooit zo afhankelijk geweest van toerisme en ligt niet zo dicht bij de muur als Bethlehem.

Het is ook hier in Bethlehem dat ik voor het eerst echt geconfronteerd ben met de zware mentale impact van de bezetting. Tot nu toe waren de meeste mensen die ik heb ontmoet erg sterk, taai en strijdbaar... of juist in veel gevallen onverschillig en cynisch. Maar hier heb ik een aantal mensen ontmoet waarvan je ziet en weet dat ze kapot zijn gemaakt door de bezetting.

Gisteren was ik met Eddy (van mijn gastgezin) bij familie van hem in Aida vluchtelingenkamp, vlak naast de muur. Als er onrusten en opstanden zijn, zijn de vluchtelingenkampen altijd de eerste plekken waar het Israelische leger keihard ingrijpt omdat het zoals zij zeggen 'broeinesten van terroristen' zijn. Terroristen heb ik niet gezien, wel heel veel ontzettend nieuwsgierige en brutale kinderen die op straat speelden met het weinige wat ze hadden.

De familie die wij in het kamp bezochten, bleek in de afgelopen jaren tijdens de Intifada ontzettend geleden te hebben. Hun dagelijkse realiteit was het Israelische leger, geweld, opstanden, meer geweld, maar ook intimidaties van hun islamitische buren omdat hun moeder te sexy gekleed ging in hun ogen. Uiteindelijk hebben mensen in het kamp hun huis in brand gestoken om die reden. Ook de vele keren dat Israel de 'avondklok' instelde en de Palestijnse mensen hun huizen niet mochten verlaten voor weken achter elkaar is hen niet in de koude kleren gaan zitten. Het woord avondklok is een erg ironische vertaling van het woord curfew, want het was slechts een paar uur per week toegestaan om de straat op te gaan om inkopen te doen. Tijdens de curfews heeft het Israelische leger verschrikkelijk huisgehouden, vele invallen gedaan en onder andere de familie die ik ontmoet heb verschrikkelijk vernederd.

De oudste dochter van het gezin (24 jaar oud) heeft nu serieuze psychische problemen en lijdt onder ernstig overgewicht. Eddy vertelde dat ze de gebeurtenissen van de intifada nooit helemaal te boven is gekomen en nu geobsedeerd is door vrouwen die in haar ogen wel mooi, succesvol, slim zijn, mannen kunnen krijgen en mogelijkheden hebben om alles te doen wat ze willen. Hoewel ze heel aardig was tegen mij, voelde ik me erg onprettig in haar nabijheid... haar jaloezie, frustratie en wanhoop waren bijna tastbaar. Het is erg pijnlijk om te beseffen dat het conflict en de onderdrukking haar hebben gebroken..

Voor mij is het erg bizar om tegelijkertijd geconfronteerd te worden met de wanhoop van de mensen hier en daarnaast al die verschrikkelijk idealistische vredesorganisaties hier te zien. Op de een of andere manier vind ik het schokkend dat deze liefdadigheidsinstellingen hier komen om de Palestijnen te vertellen dat ze vredelievend moeten zijn en blablabla.

Zoals ik al zei is het gezicht van Bethlehem tweeledig.... Verzoening vs. Verzet. In de afgelopen dagen heb ik de spanning gemerkt die er tussen deze twee principes bestaat.

De moeder van het gastgezin heeft me op sleeptouw genomen naar allerlei vrouwengroepjes en culturele centra en sociale bijeenkomsten. Bij deze evenementen heb ik stuk voor stuk geweldige vrouwen ontmoet, die erg vrolijk en energiek in het leven staan.

Op een van de bijeenkomsten in het vrouwencentrum WIAM hebben we een film gekeken over verzoening en geweldloos verzet tegen de Israelische bezetting. De film volgde een Palestijnse man die het contact aan gaat met allerlei Israelische mensen. Begrijp me niet verkeerd, ik vind het erg nobel van deze man dat hij dit doet. Maar erg realistisch vind ik het niet en ik vind het zelfs behoorlijk pervers om van Palestijnse mensen te wensen dat ze hun verzet op geven en de dialoog aan gaan met Israelische mensen. Verzoening is erg ' mooi' natuurlijk, maar het mist totaal de kern van het probleem en het gaat in deze situatie uit van een totaal verkeerde volgorde. Verzoening is erg nuttig in conflict situaties waar twee volkeren elkaar hebben bevochten en waar veel onderlinge haat en angst voor elkaar heerst. Daarnaast is het compleet onzinnig om over verzoening te spreken voordat er uberhaupt vrede en rechtvaardigheid is.

Zoals ik al eerder heb geprobeerd te laten zien is dit niet een conflict tussen Israeliers en Palestijnen over een stuk land of wat dan ook. Dit conflict is gebaseerd op onderdrukking, apartheid en het verzet hiertegen. Je kan niet verwachten van een Palestijn dat hij zijn verzet tegen de onderdrukking op geeft en gezellig om de tafel gaat zitten met een Israelier om nader tot elkaar te komen. In mijn ogen heeft een Palestijn als mens recht zich te verzetten tegen de bezetting. Sterker zelfs; dat zou de absolute prioriteit moeten zijn van elke Palestijn.

Verzet dus... voor veel mensen in het Westen moeilijk te accepteren (heel hypocriet, kijk naar onze houding ten opzichte van ons eigen verzet in WOII). Vaak is geweldloosheid de enige voorwaarde waarop we het Palestijnse verzet zouden kunnen accepteren. Geweldloos verzet is dat geen prachtig concept.... onze harten lopen er warm voor in het Westen. Het heeft na verzoening de absolute x-factor. Hoe mooi zou het zijn als Palestijnen het terrorisme op zouden geven en zichzelf geweldloos zouden laten horen. Gandhi, Martin Luther King, protestmarsen, petities en weet ik wat nog meer. Als die barbaren in Palestina nou toch eens de kracht hiervan zouden in kunnen zien.

Op dit soort flauwekul heb ik twee dingen te zeggen. Ten eerste wil ik benadrukken dat wij in Nederland totaal geen idee hebben van hoeveel geweldloos verzet er in de Palestijnse gebieden is. Er zijn duizenden initiatieven, acties, demonstraties, organisaties, noem maar op. Ik zou op basis van mijn eigen ervaring durven zeggen dat (op dit moment althans) ongeveer 90% van het verzet geweldloos is. Ten tweede is het ongelovelijk triest dat Israel allesbehalve geweldloos reageert op dit soort initiatieven. Hoe kun je in godsnaam van een volk verwachten geweld op te geven als elke geweldloze actie op zijn minst wordt tegengewerkt en op zijn ergst met disproportioneel geweld wordt beantwoord? We verwachten van de Palestijnen het geweld af te zweren, maar tegelijkertijd zijn we niet bereid naar hen te luisteren als ze geen geweld gebruiken. Vorig jaar wilde een van de leiders van Hamas naar Nederland komen voor een conferentie over Palestina. Een erg geweldloos initiatief zo lijkt me althans. Zijn visum werd geweigerd door Maxime Verhagen omdat hij lid was van een terroristische organisatie. Door op deze manier alle geweldloze activiteiten van dit soort figuren de grond in te boren, stimuleer je alleen maar hun toevlucht tot zinloos geweld. Als de Palestijnen niet wordt toegestaan zich geweldloos te verzetten dan blijven er voor hen weinig andere opties over dan geweld te gebruiken. Ik wil het geweld absoluut niet romantiseren of goedkeuren, maar probeer eens in te denken wat het doet met als je mens als je zo ontzettend veel frustratie en vernedering ervaart en je met gebonden hand met je rug tegen de muur staat. De wanhoop hier geeft zelfs mij als buitenstaander zo ontzettend veel frustratie... mijn zinloze actie bij het checkpoint was voor mij persoonlijk zo'n opluchting. Eindelijk kon ik mijn frustratie over dit conflict uiten en kenbaar maken. Ik weet zeker dat heel veel mensen en vooral jongeren in Nederland toevlucht zouden nemen tot geweld om hun frustratie te uiten als ze in een soortgelijke situatie zouden leven. Kijk alleen maar naar al het geweld bij voetbal wedstrijden en tijdens het uitgaan dat veel jongeren vertonen als ze teveel gedronken hebben.

Vrede op aarde is een mooi idee en zeker nastrevenswaardig, alleen niet realistisch. Je kan niet van mensen in deze situatie hier verwachten dat ze zich toewijden aan dit concept, terwijl ze geconfronteerd worden met zoveel geweld en wanhoop.